Rozwiązania, które ułatwiają życie

Niemcy przypisują sobie wynalezienie promieni Roentgena, Norwegowie chcieliby opatentować swój oryginalny nóż do sera, a Amerykanie roszczą sobie prawa do telefonu. A jaki wynalazek jest zasługą Szwedów? Skąd pochodzą najlepsze pomysły?

Właściwie nawet nie podejrzewamy, jak wiele klasycznych towarów przemysłowych i artykułów gospodarstwa domowego pochodzi ze Szwecji. Produkty powszechnie znane, takie jak zamek błyskawiczny, klucz francuski, mysz komputerowa, kartoniki Tetra-Pak, które można znaleźć w niemal każdej lodówce na świecie, a także lekki beton i maska anestezjologiczna z atrapą dla niemowląt – wszystkie zostały wynalezione przez Szwedów.

Szwedzkie projekty mają duży wpływ na nasze codzienne życie, nawet jeśli ich nie dostrzegamy lub nie jesteśmy świadomi ich genialności. Kiedy zastanawiamy się, jak wiele osób nadal żyje dzięki insulinie lub rozrusznikowi serca, raczej nie podejrzewamy szwedzkiego pochodzenia tych wynalazków. Dzięki myśli dalekowzrocznego Szweda trudno dziś wyobrazić sobie bezpieczny transport mleka w innym opakowaniu niż kartonik niż Tetra-Pak.

Co roku w grudniu cały świat obiega nazwisko szwedzkiego wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla, słynne dzięki nagrodzie, którą ustanowił w swym testamencie. Inny jego rodak, Anders Celsius, również nosi jedno z najbardziej znanych nazwisk w historii. W każdej prognozie pogody podaje się temperaturę w stopniach C, według  stworzonej przez niego skali.

Szwedzkie odkrycia i wynalazki mają różna rangę i obejmują zarówno drobne usprawnienia przedmiotów codziennego użytku, jak i kamienie milowe przemysłu i gospodarki. Wiele szwedzkich patentów to produkty, które zdobyły ogromne znaczenie na rynku międzynarodowym i zapewniły swojemu wynalazcy oraz jego ojczyźnie poczesne miejsce na mapie świata.

Jeśli potrzebę uważa się za matkę wynalazku, jego ojcem na pewno jest geniusz techniczny. W przeciwnym razie, skąd wziąłby się zamek błyskawiczny, klucz francuski, separator do mleka czy centrala telefoniczna? Ich wynalazcy – Gideon Sundbäck, Johan Petter Johansson, Gustaf de Laval i Lars Magnus Ericsson – wszyscy charakteryzowali się głodem wiedzy, ciekawością, pragnieniem eksperymentowania, umiejęt-nościami technicznymi i cierpliwością.

To bardzo cenne cechy charakteru. Wiele prób i badań, koniecznych do osiągnięcia sukcesu, wymagało nadludzkiej wprost cierpliwości i samozaparcia. Frustracja z powodu braku potrzebnej technologii, materiałów lub wyników często sprawia, że pomysły pozostają na papierze. Genialni wynalazcy posiadają także umiejętność przewidywania potrzeb przyszłych użytkowników i dar dostrzegania tego, co kiedyś może stać się pożyteczne. W Szwecji korzystny dla nich klimat pojawił się w XVIII wieku, kiedy to w roku 1739 została założona Królewska Szwedzka Akademia Nauk, aby organizować i systematyzować badania. Jej powstanie jest postrzegane jako narodziny nauki w Szwecji. Na ten okres przypada aktywność jednego z najsłynniejszych szwedzkich naukowców, Carla von Linné, a także pomysłowego wynalazcy i przemysłowca Christophera Polhema. Zapisał się on w historii zamki, jako wszechstronny geniusz, który konstruował kanały, śluzy, tamy i mosty, a także tartaki, cegielnie, krosna i maszyny do szycia.

W epoce industrializmu pod koniec XIX wieku Szwecję zalała fala patentów, które kolejno zyskiwały uznanie na całym świecie. W rezultacie w 1886 roku, rok po wynalezieniu słuchawki telefonicznej przez L. M. Ericssona, założono Stowarzyszenie Wynalazców Szwedzkich, a 14 lat później, w roku 1900, zadebiutował zamek błyskawiczny. Choć jego koncepcja już istniała, to Gideon Sundbäck, Amerykanin szwedzkiego pochodzenia, jako pierwszy zaprojektował zamek, który działał. W roku 1914 opatentował swój wynalazek w USA, gdzie również rozpoczął jego produkcję. Od tego czasu projekt i konstrukcja zamka błyskawicznego pozostały niezmienione.

Wiele gadżetów XX wieku ujrzało światło dzienne w Stanach Zjednoczonych. Na przykład odkurzacz elektryczny. Jednak to szwedzka firma AB Lux, późniejszy Electrolux, opracowała pierwszy, zbliżony do dzisiejszych, domowy odkurzacz, ponieważ jego amerykański pierwowzór był duży i nieporęczny. Także w Stanach Zjednoczonych zaczęto sprzedawać mleko w woskowanych opakowaniach papierowych. Pomysł ten Erik Wallenberg i Ruben Rausing później dopracowali i zamienili w najbardziej rewolucyjny, najpopularniejszy i najlepiej sprzedający się szwedzki produkt XX wieku – kartonik Tetra Pak. Szereg produktów opuszczających pracownie szwedzkich badaczy i wynalazców spotkał się z masowym popytem na światowym rynku: od myszy komputerowej, pasów bezpieczeństwa i fotelika samochodowego dla dzieci aż po odkurzacz o własnym napędzie.

W dziedzinie wynalazków medycznych, beta-blokery, ultradźwięki, cyfrowe aparaty słuchowe i sztuczne nerki, to nie jedyne wynalazki pochodzące ze Szwecji. W roku 1958 doktor Rune Elmqvist wszczepił swój niedawno opracowany rozrusznik serca pierwszemu pacjentowi. Mały, zasilany baterią silniczek, przeznaczony do stymulowania skurczów mięśnia sercowego umożliwił normalne życie wielu osobom z chorym sercem. Podobnie rzecz się ma w przypadku osób dotkniętych wrzodami żołądka. Projekt badawczy nad lekiem Losec rozpoczął się w roku 1964, kiedy szacowano, że w sumie 10-15 procent populacji wcześniej lub później nabawi się wrzodów. Do roku 1988, kiedy Losec pojawił się na szwedzkim rynku, projektowi wielokrotnie groziło zamknięcie. Między innymi wówczas, gdy okazało się, że pierwotnie wynaleziona substancja była szkodliwa i należało przeprowadzić czasochłonne modyfikacje. W sumie nad projektem, który zakończył się powodzeniem, pracowało 150 badaczy i techników, a Losec jest dziś lekiem największej o sprzedaży na świecie.

Wynalazki nadchodzą wraz z rozwojem technologicznym i są odpowiedzią na nowe potrzeby ludzi. Może nie potrafimy przewidywać przyszłości, ale jedno jest pewne – jeszcze wiele szwedzkich wynalazków, niejednokrotnie rewolucyjnych, ujrzy światło dzienne.

Susanne Helgesson